Odczyn urojeniowy to pojęcie używane w psychiatrii na opisanie sytuacji, w której osoba zdrowa psychicznie (czyli bez objawów psychozy) zaczyna reagować emocjonalnie lub zachowawczo na urojenia osoby chorej psychicznie — tak, jakby te urojenia były prawdziwe.
Najczęściej występuje w bliskiej relacji, np. w rodzinie lub między partnerami, gdy jedna osoba ma urojenia (np. prześladowcze), a druga — pod wpływem emocjonalnej więzi lub presji — zaczyna je częściowo lub całkowicie podzielać albo dostosowywać do nich swoje zachowanie.
W skrócie: osoba zdrowa przejmuje sposób postrzegania rzeczywistości osoby chorej.
Przykładowo, oskarżony może przejąć urojenia osoby, która go oskarża, zwłaszcza jeśli znajduje się pod silną presją emocjonalną, społeczną lub instytucjonalną. Taka sytuacja może mieć miejsce np. w toksycznych relacjach rodzinnych, przemocowych związkach, ale również w kontaktach z autorytetem (np. śledczym, terapeutą, funkcjonariuszem instytucji). W skrajnych przypadkach oskarżony zaczyna kwestionować własną pamięć lub intencje, co przypomina odczyn urojeniowy — reaguje na fałszywą rzeczywistość tak, jakby była prawdziwa.
Psychika człowieka ma ograniczoną odporność na przewlekły stres i przemoc symboliczną (np. fałszywe oskarżenia, publiczne upokorzenie). Gdy urojenia są podawane z silnym przekonaniem, regularnością i przez osoby lub instytucje, które mają autorytet lub wpływ, mogą zacząć zaburzać obraz rzeczywistości nawet u osoby zdrowej. Jest to forma przemocy psychicznej, czasem nazywana też efektem gaslightingu, jeśli celem jest manipulacja.
Oskarżony może zacząć przejmować urojenia oskarżyciela nie w sensie dosłownego „uwierzenia” w nie, ale reagując na nie w sposób, który wpisuje się w urojony świat oskarżyciela — broniąc się przed zarzutami, próbując „naprawić” relację, izolując się społecznie, czy nawet poddając się bez walki.